Sanktuarium na Świętym Krzyżu

Polska
Kraj: Polska
Kontynent: Europa
Kategoria: Obiekty sakralne
Województwo: Świętokrzyskie
Miejscowość: Nowa Słupia
Strona Internetowa: www.swietykrzyz.pl
GPS: N: 50°51'32.61", E: 21°3'10.62"
Sanktuarium na Świętym Krzyżu
Sanktuarium na Świętym Krzyżu - panorama

Łysa Góra (594 metry n.p.m.) to szczyt w Górach Świętokrzyskich, położony we wschodniej części pasma Łysogór w Nowej Słupi. Jest to drugi co do wielkości szczyt (po Łysicy) całego pasma. Na górze znajduje się charakterystyczne dla Gór Świętokrzyskich skalne rumowisko zwane gołoborzem, wybudowany w 1966 roku 157-metrowy maszt radiowo-telewizyjny (RTCN Święty Krzyż), oraz bazylika mniejsza pod wezwaniem Trójcy Świętej z sanktuarium Relikwii Drzewa Krzyża Świętego. Jest to jedno z najstarszych polskich sanktuariów, którego początki sięgają X wieku. Jak głoszą miejscowe legendy jego fundatorem był rzekomo sam Bolesław Chrobry (967-1025). Zapiski historyczne wskazują jednak, że pierwsza romańska świątynia na Świętym Krzyżu założona została w pierwszej połowie XII wieku z polecenia Bolesława Krzywoustego (1086-1138). Powstała ona w miejscu wczesnośredniowiecznego ośrodka kultu związanego z religią Słowian. Opiekunami nowej świątyni zostali sprowadzeni tu ojcowie Benedyktyni. W 1306 roku książę Władysław Łokietek (1260-1333) przekazał im relikwie drzewa Krzyża Świętego na którym miał umrzeć Jezus Chrystus. Według legendy, relikwie podarował mu węgierski królewicz Emeryk, który niegdyś zgubił się w okolicznych lasach w pogodni za jeleniem. W zamian za odnalezienie drogi, anioł polecił mu zostawić na górze to, co ma przy sobie najcenniejszego, czyli relikwie. Od tego czasu miejsce to stało się jednym z najważniejszych polskich sanktuariów oraz celem licznych pielgrzymek z całego kraju. W połowie XIII wieku opactwo zostało najechane i zniszczone przez Tatarów, a w 1370 roku splądrowali je Litwini. Na przestrzeni wieków świątynia była kilkukrotnie powiększana i przebudowywana. Sanktuarium siedmiokrotnie odwiedzał Władysław Jagiełło (m.in. w drodze na koronację w Krakowie oraz w drodze pod Grunwald), dziesięciokrotnie przebywał w klasztorze król Kazimierz Jagiellończyk (1427-1492), sześciokrotnie król Zygmunt Stary (1467-1548) a trzykrotnie król Zygmunt August (1520-1572). W połowie XV stulecia romański kościół powiększony został o gotyckie prezbiterium i zakrystię, a w 1643 roku świątynia zyskała dwie barokowe wieże. W 1777 roku świątynia została dotkliwie zniszczona przez pożar. Wkrótce potem kościół poddany został odbudowie i gruntownej renowacji podczas której uzyskał swój obecny barokowo-klasycystyczny kształt. Do XVII wieku sanktuarium na Łysej Górze było jednym z najważniejszych w kraju miejsc kultu religijnego. Miejsce to stanowiło także cel wielu pielgrzymek. W 1819 roku, w czasie zaborów Polski, dokonano kasaty zakonu benedyktynów a sam klasztor zlikwidowano. Wkrótce potem w murach świątyni Rosjanie urządzili najcięższe i najsurowsze na ziemiach Polskich więzienie, które funkcjonowało tu aż do 1939 roku. W 1914 roku Austriacy zburzyli wieżę, którą zrekonstruowano dopiero w 2014 roku.

Zwiedzanie

Obecnie w skład całego założenia klasztornego wchodzą: późnobarokowy kościół pod wezwaniem Świętego Krzyża, klasztor wraz z dzwonnicą, krypty benedyktynów, brama wschodnia oraz wały kamienne. We wnętrzu kościoła warto zwrócić uwagę na klasycystyczny ołtarz główny z obrazem św. Trójcy pędzla Franciszka Smuglewicza (1745-1807), XVIII-wieczne stalle, obrazy Franciszka Smuglewicza oraz płytę nagrobną sekretarza królewskiego i opata Michała Maliszewskiego. Dla zwiedzających udostępniona jest także zakrystia ze sklepieniem kolebkowo-krzyżowym oraz polichromią ze scenami z życia św. Benedykta. Drewniane relikwie z krzyża świętego przechowywane są od 1723 roku w tabernakulum w Kaplicy Oleśnickich (wcześniej pełniła ona rolę grobowca rodu Oleśnickich). Zostały one uformowane w krzyżyk o podwójnym ramieniu i oprawione w bogato zdobioną blachę. Kaplicę wybudowano w latach 1611-1620 z fundacji kasztelana Mikołaja Oleśnickiego herbu Dębno (1558-1629). Główne pole nad ołtarzem wypełnia postać Chrystusa Zbawiciela Świata, dalej Najświętsza Maryja Panna, Jan Chrzciciel, Apostołowie, św. Benedykt i św. Scholastyka. U stóp każdego Apostoła umieszczone jest narzędzie jego męki. Ściany kaplicy zdobią XVIII-wieczne malowidła autorstwa polskiego malarza Macieja Reichana. Dla gości udostępniona jest także wieża klasztorna na której szczycie znajduje się taras widokowy (jest to najwyższy punkt obserwacyjny w regionie).

Godziny otwarcia
- klasztor otwarty codziennie w godz. 9.00-17.00 (w sezonie letnim do godz. 20.00).
Zdjęcia [58]
Sanktuarium na Świętym Krzyżu
Obiekty sakralne Gwiazdeczka· 158
Sanktuarium na Świętym Krzyżu
Obiekty sakralne Gwiazdeczka· 150
Sanktuarium na Świętym Krzyżu
Obiekty sakralne Gwiazdeczka· 143
Sanktuarium na Świętym Krzyżu
Obiekty sakralne Gwiazdeczka· 148
Sanktuarium na Świętym Krzyżu
Obiekty sakralne Gwiazdeczka· 142
Sanktuarium na Świętym Krzyżu
Obiekty sakralne Gwiazdeczka· 147