Sardynia

Wyspy

Sardynia (Sardegna) to włoska wyspa na Morzu Śródziemnym, położona około 188 km od zachodniego wybrzeża Półwyspu Apenińskiego, od którego oddziela ją Morze Tyrreńskie. Jest to druga co do wielkości (po Sycylii) wyspa na Morzu Śródziemnym zajmującą powierzchnię około 24 tysięcy km². Zamieszkuje ją przeszło 1,5 milionów ludzi. Przeważającą część wyspy (około 80%) zajmują góry oraz malownicze płaskowyże. Największymi rzekami są Tirso (151 km), Coghinas (115 km) i Flumendosa (127 km). Wybrzeża są najczęściej wysokie i skaliste z wieloma wybitnymi cyplami, głębokimi zatokami oraz licznymi przybrzeżnymi lagunami. Najwyższym punktem Sardynii jest szczyt Punta La Marmora (1834 metry n.p.m.) położony w masywie Gennargentu. Z jego wierzchołka rozpościera się niezwykle malowniczy widok obejmujący niemal całą wyspę oraz wierzchołki szczytów sąsiedniej Korsyki. Na terenie masywu znajdują się także inne szczyty: Bruncu Spina (1829 metró n.p.m.), Punta su Sciusciu, Punta Paulinu (1792 metry n.p.m.), Monte Spada (1595 metrów n.p.m.) czy Punta Erba Irdes (1676 metrów n.p.m.). U stóp masywu Gennargentu znajduje się także imponujący Wąwóz Gorropu (Gola di Gorropu). Jest to niezwykle głęboki kanion, którego ściany osiągają wysokość przeszło 500 metrów czy czyni go najgłębszym wąwozem we Włoszech i jednym z najgłębszych w Europie. Jedynym naturalnym słodkowodnym jeziorem na wyspie jest położone w jej północno-zachodniej części Lago di Baratz. Ponadto są tu 54 sztuczne zbiorniki wodne oraz liczne tamy, które zaopatrują miasta w wodę i prąd. Sardynia charakteryzuje się typowym podzwrotnikowym śródziemnomorskim klimatem z łagodną i deszczową zimą oraz suchym i gorącym latem. W ciągu roku jest około 300 dni słonecznych, z koncentracją opadów zimą i jesienią (opady śniegu występują jedynie w górach).

Jak wykazały badania archeologiczne Sardynia zamieszkana była już w okresie dolnego paleolitu (ponad 120 tysięcy lat temu). Pierwsze ślady przypisywane współczesnemu człowiekowi (homo sapiens) pochodzą sprzed 20 tysięcy lat. Owocem kultur megalitycznych była kultura nuragijska, której przedstawiciele zamieszkiwali wyspę od około XVII do II wieku p.n.e. Pozostawili oni po sobie blisko 7 tysięcy tzw. nuragów - stożkowatych kamiennych wież wznoszonych nad kamiennym ołtarzem. Budowano je przeważnie na wzniesieniach z kamieni ułożonych bez użycia zaprawy. Jedna z najlepiej zachowanych - Su Nuraxi - znajduje się w pobliżu miasta Barumini. W późniejszym czasie Sardynią władali Fenicjanie z Kartaginy, którzy w 238 roku p.n.e. zostali wyparci przez Rzymian. Po upadku Cesarstwa wyspa dostała się we władanie Wandalów a w XI stuleciu Sardynię podporządkowali sobie Genueńczycy i władcy z Pizy. Po długim okresie walk wyspa przypadła władcom Aragonii a w 1720 roku członkowie dynastii dynastii sabaudzkiej utworzyli Królestwo Sardynii, które w 1743 roku połączyło się z Księstwem Sabaudii-Piemontu. Na początku XIX wieku królestwo obejmowało Piemont, Ligurię, Sardynię oraz Sabaudię, stanowiąc jedno z najsilniejszych i najzamożniejszych państw na Półwyspie Apenińskim, przez co w połowie XIX wieku zapoczątkowało proces zjednoczenia Włoch.

Stolicą oraz największym miastem Sardynii jest położone na południowym wybrzeżu wyspy Cagliari. Jest to znaczący ośrodek gospodarczy i przemysłowy, w którym funkcjonuje jeden z największych portów na Morzu Śródziemnym. Największą atrakcją turystyczną wyspy jest położone na jej północno-wschodnim krańcu słynne Szmaragdowe Wybrzeże (Costa Smeralda). Rozciąga się na długości około 55 km a swoją nazwę zawdzięcza niesamowitemu turkusowemu kolorowi morza. Jest to najbardziej zadbana reprezentacyjna część wyspy, która przyciąga turystów pięknymi plażami, urokliwymi zatoczkami oraz ekskluzywnymi hotelami. Głównym ośrodkiem jest tu miasteczko Porto Cervo, które szczególnie upodobali sonie zamożni turyści. Kolejnym miejscem często odwiedzanym przez turystów jest położona na wschodnim wybrzeżu niezwykle malownicza Zatoka Orosei (Golfo di Orosei). Jest to jeden z najpiękniejszych rejonów Morza Śródziemnego, który słynie z wyłaniających się z turkusowej morskiej wody imponujących wysokich wapiennych klifów. W pobliżu zatoki na terenie Parku Narodowego Zatoki Orosei i Gór Gennargentu (Parco nazionale del Golfo di Orosei e del Gennargentu) znajduje się kolejną atrakcja wyspy jaką jest Wąwóz Gorropu (Gola di Gorropu). Jego strome, pionowe ściany osiągają wysokość przeszło 500 metrów, co czyni go najgłębszym wąwozem we Włoszech i jednym z najgłębszych w Europie.

Ciekawostki

• Nazwa Sardynii nie pochodzi od ryb (sardynki), lecz od greckiego określenia Sandalyon, odnoszącego się do kształtu wyspy przypominającego odcisk sandała;
• Linia brzegowa Sardynii liczy przeszło 1800 kilometrów;
• Sardynia to jedno z nielicznych miejsc w Europie, gdzie można podziwiać dziko żyjące flamingi w ich naturalnym środowisku;
• Współczesna flaga Sardynii jako włoskiego regionu autonomicznego przedstawia czerwony krzyż na białym tle, oraz cztery czarne głowy Maurów, po jednej w każdym z czterech białych pól;
• Sardynia jest jedną z pięciu światowych "niebieskich stref" (Blue Zones), gdzie ludzie żyją najdłużej, często powyżej 100 lat;
• Włoski dziennikarz Sergio Frau w książce Słupy Herkulesa zasugerował, że Sardynia może być mityczną Atlantydą. Według niego budowle cywilizacji nuragijskiej zamieszkującej wyspę od około XVII do II wieku p.n.e. oraz jej sztuka przywołują skojarzenia z opisywaną przez Platona kulturą Atlantów.