Sparta (Σπάρτη)

Grecja
Kraj: Grecja
Kontynent: Europa
Kategoria: Miasta
Region: Peloponez
GPS: N: 37°4'27.48", E: 22°25'57.30"
Sparta
Sparta - panorama
Sparta to miasto południowej Grecji, położone w południowej części Peloponezu w dolinie rzeki Ewrotas u podnóża pasma górskiego Tajget. W starożytności był to obok Aten jeden z najpotężniejszych i najważniejszych ośrodków ówczesnej Grecji. Obecna Sparta zaś, to nowoczesne miasto założone na nowo w 1834 roku przez pierwszego króla nowożytnej Grecji, Ottona Bawarskiego. Początki miasta sięgają prawdopodobnie jeszcze epoki mykeńskiej - najstarszej kultury Grecji kontynentalnej jaka istniała na przełomie 1600-1100 roku p.n.e. Za oficjalnego założyciela Sparty uznaje się żyjącego w IX lub VIII wieku p.n.e. Likurga. Okres największego rozkwitu miasta rozpoczął się w VII wieku p.n.e., kiedy to Spartanie zajęli sąsiednią Mesenię. Wtedy też założony został słynny Związek Peloponeski, który oprócz Sparty zrzeszał północną Arkadię i Argos. W tym czasie jedynym miastem rywalizującym na równi z równym były Ateny, które ostatecznie Spartanie podbili w czasie wojen peloponeskich. Najbardziej znaczącym i ogólnie znanym faktem w historii miasta była słynna Bitwa pod Termopilami, jaką waleczni Spartanie pod wodzą króla Leonidasa stoczyli w 480 roku p.n.e. z przeważającymi liczebnie wojskami perskimi. Historię tą obejrzeć możemy m in. w słynnym filmie nakręconym w 2006 roku stanowiącym ekranizację komiksu Franka Millera pod tytułem 300. Zwycięstwo w walce odniosła Persja, ale okupiła to ogromnymi stratami w ludziach. W starożytności Spartan nazywano Lacedemończykami, stąd inskrypcja w Termopilach, upamiętniająca poległych żołnierzy Leonidasa brzmi: "Przechodniu, powiedz Lacedemończykom, że tutaj spoczywamy, posłuszni ich prawom". Kres świetności Sparty zaczął się w 371 roku p.n.e., kiedy to miasto utraciło swoją dominację w regionie na rzecz prężnie rozwijających się Teb. W kolejnych wiekach miasto sukcesywnie traciło znaczenie, a w 146 roku p.n.e. wraz z całą Grecją dostało się pod panowanie Imperium Rzymskiego. Z tego niegdyś potężnego antycznego miasta do czasów obecnych zachowały się jedynie ruiny kilku świątyń oraz starożytny amfiteatr. Na szczycie dawnego akropolu zaś stoi wzniesiony w X wieku bizantyjski monastyr Ossios Nikon. Żyjący w V wieku p.n.e. historyk grecki Tukidydes (ten sam który sformułował prawa rządzące dziejami), dokładnie przepowiedział przyszłość niegdyś potężnej Sparty. Stwierdził, że gdyby przyszłe pokolenia miały oceniać ją według ruin świątyń i gmachów, nigdy by nie uwierzyły w jej dawną potęgę. Odwiedzając współczesną Spartę warto także zobaczyć miejscowe znajdujący się przed stadionem Pomnik Leonidasa, Muzeum Archeologiczne oraz niezwykłe interesujące Muzeum Oliwek i Drzewek Oliwnych.

Wychowanie w starożytnej Sparcie
Z czasów starożytnych wywodzi się także używany po dziś dzień zwrot "spartańskie wychowanie". Związany jest on z ostrą i surową dyscypliną w jakiej wychowywane były dzieci, a potem dorośli płci męskiej w antycznej Sparcie. Nie istniało wtedy coś takiego, co dziś nazwać możemy życiem prywatnym. Przepisy regulowały praktycznie każdy aspekt życia człowieka, a za każde odstępstwo wymierzane były surowe kary. Wychowanie to miało przygotowywać obywateli do pełnienia nowych funkcji w państwie a także krzewić patriotyzm oraz niebywałe poświęcenie dla własnego kraju. Spartanin mógł stracić prawa wyborcze jeśli się nie ożenił. Do siódmego roku życia chłopiec w Sparcie było pod opieką matki, pomiędzy 7 a 12 rokiem życia rozpoczynała się jego edukacja polityczno-wojskowa (codziennie wychodzili z domu na wspólne zabawy i ćwiczenia, agoge). Od 12 roku życia obowiązywało już koszarowanie chłopców. Nie przypomina to raczej szkoły z internatem, ale miejsce, gdzie słabi umierają, a silni i bezwzględni wygrywają wszystko. W wieku 20 lat mężczyzna stawał się hoplitą i przez 10 kolejnych lat pełnił służbę wojskową. Dopiero w wieku 30 lat hoplita otrzymywał prawa polityczne, ziemię i mógł założyć rodzinę (wcześniejsze małżeństwa były możliwe, ale wymagały uzyskania odpowiedniej zgody). Jeśli się nie ożenił nie wolno było mu oglądać zawodów sportowych (z udziałem nagich mężczyzn) i tracił prawa wyborcze. Drugą grupę społeczną stanowili periojkowie, ludność ta cieszyła się wolnością i niezależnością gospodarczą, ale nie posiadała praw politycznych, często zajmowali się uprawą ziemi i zarządzaniem wielkimi majątkami ziemskimi. Najliczniejszą grupę stanowili jednak przypisani do ziemi niewolnicy - heloci. Co ciekawe heloci nie byli własnością obywateli, ale państwa. Wielkimi miłośnikami spartańskiego wychowania były dwa totalitarne reżimy XX wieku - Hitlera i Mussoliniego.
Zabytki i atrakcje w pobliżu (do 50 km)
Czy wiesz że?
Około 460 roku p.n.e. na greckiej wyspie Kos urodził się Hipokrates, który obecnie uważany jest za ojca medycyny. Jego leczenie oparte było na racjonalnych przesłankach leczenia chorego, a naczelną zasadą zaś nieszkodzenie (primum non nocere). Hipokrates uważany jest także, za ojca współczesnej etyki lekarskiej, a jego "Przysięga" stanowi aktualny do naszych czasów kanon tejże etyki.
Reklama
Polub nas